Referendum spelbreker voor pensioenakkoord?

Het lot van het principeakkoord voor noodzakelijke pensioenhervormingen lijkt in handen gegeven van de FNV-achterban. Deze achterban focust vooral op één onderdeel van het pensioenakkoord: de AOW-datum. 40% van de FNV leden is ouder dan 60. Gaat de dictatuur van de minderheid leiden tot het ten onrechte afschieten van het pensioenakkoord? En waarom is de AOW-leeftijd eigenlijk van ondergeschikt belang in de discussie?

De hoofdlijnen van het bereikte akkoord
Het principeakkoord dat door de sociale partners deze week bereikt is, leidt tot een aantal wijzigingen in ons pensioenstelsel. Kort samengevat:

  • Pensioen wordt in de toekomst op een andere manier opgebouwd
  • Financiering van pensioen gaat eerlijker verdeeld worden tussen ouderen en jongeren
  • Rekenregels worden soepeler waardoor pensioenfondsen vrijer zijn in hun beleggingen en hun (enorme) vermogen beter kunnen gebruiken om pensioenen te verbeteren
  • Pensioengarantie wordt ingeruild voor kans op meer en kans op minder pensioen, maar tegelijkertijd ontstaat een reële kans op jaarlijkse indexatie van opgebouwd of ingegaan pensioen
  • De ingangsdatum van de AOW wordt 2 jaar bevroren op 66 jaar en vier maanden en de leeftijd stijgt daarna minder snel dan in de huidige situatie

Conclusie van de betrokken sociale partners is dat dit akkoord Nederland op termijn een beter, toekomstvaster, evenwichtiger en rechtvaardiger pensioenstelsel biedt. Er moet veel gebeuren en invoering is niet van de ene op de andere dag geregeld, maar na 10 jaar vechten is er (eindelijk) een acceptabel plan.

Dictatuur van de minderheid?
Wat nu dreigt te ontstaan is dat de FNV-achterban het pensioenakkoord afwijst.
Belangrijk argument daarbij is dat de AOW-leeftijd niet voldoende vervroegd wordt en/of te snel stijgt in de komende jaren. Daardoor lijkt het kortetermijnbelang (40% van de FNV leden is ouder dan 60 en heeft dus op korte termijn belang bij vervroegen van de pensioendatum) het te gaan winnen van het belang van een veel grotere groep deelnemers aan pensioenregelingen op langere termijn.

Die grotere groep bestaat niet alleen uit jongere FNV leden, maar ook uit een veel grotere groep niet-FNV-deelnemers aan pensioenregelingen.

Wat is de financiële impact van het eventueel mislukken van het pensioenakkoord op lange termijn in relatie tot indexatie?
Een consequentie van invoering van het pensioenakkoord is dat pensioenen weer geïndexeerd zullen (kunnen) worden. Keerzijde is dat pensioen formeel niet langer gegarandeerd is. Maar dat is het nu ook niet! Pensioenfondsen hebben pensioen al verlaagd en gaan dat op korte termijn weer doen. Pensioen dat niet geïndexeerd wordt en verlaagd kan (zal) worden is het garantiestempel al lang kwijt.

Wat betekent indexatie voor de waarde van pensioen en hoe verhoudt de waarde van een geïndexeerd pensioen zich tot een jaar (eerder) AOW ontvangen?

Een rekenvoorbeeld van een deelnemer die pensioen opbouwt

  • Een deelnemer bouwt jaarlijks € 200 aan pensioen op
  • Salaris blijft gelijk
  • Zonder indexatie bouwt hij in 40 jaar € 8.000 aan pensioen op
  • Met jaarlijkse indexatie van 2% bouwt hij € 12.000 aan pensioen op
  • De waarde van € 4.000 extra pensioen op pensioendatum is circa € 90.000

Wil je die extra waarde op het spel zetten voor een extra jaar € 10.800 aan AOW?

Een rekenvoorbeeld van een gepensioneerde deelnemer

  • Een deelnemer heeft een pensioen opgebouwd op pensioendatum van € 10.000 per jaar
  • De waarde van de pensioenspaarpot zonder toekomstige indexatie is € 210.000
  • De waarde van de pensioenspaarpot op pensioendatum met indexatie is € 275.000

Wil je die extra € 65.000 aan waarde op het spel zetten voor een extra jaar € 10.800 aan AOW?

Conclusie
FNV schrijft voor haar leden een raadgevend referendum uit. Raadgevend is een relatief begrip. Als de achterban massaal tegen het pensioenakkoord stemt, kan daarmee de druk op de FNV zo groot worden dat het raadgevende karakter bindend kan worden.

De ingangsdatum van de AOW is het niet waard om daarmee invoering van het nieuwe pensioensysteem op het spel te zetten. Het pensioenakkoord behelst veel meer dan alleen een jaartje eerder of later AOW. Opschuiven doet de AOW toch wel. Dat is onvermijdelijk. Maar onderschatting van het financieel effect van een reële jaarlijkse indexatie zou dom zijn. FNV leden hebben niet alleen zichzelf daar mee, maar ook miljoenen collega’s. Tijd voor een tegengeluid vanuit die hoek?

Heeft u vragen? Neem dan contact op met Geert-Jan Brouwer, telefoonnummer 030-232 63 21 of per e-mail via geert-jan@vanluin.nl.